اسد الله معطوفى
410
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
12 - تسبيه و مهر و چند علائم رمزى شبيه به آنها كه بيشتر در ناحيه كوهستانى مخصوصا روستاهاى دهنه محمدآباد ( فاضلآباد علىآباد ) و بندرت در سنگهاى تعدادى از گورستانهاى كوهپايهاى مىتوان ديد . اين علائم مىتوانست نشانه زاهد و عارف بودن متوفى بوده باشند . 13 - نقوش كلمه قوچى ( شايد به شكل دو پستان زنان ) كه اينها را بر سنگهاى گورستانهاى دشت گرگان يا همان تركمنصحرا مىتوان مشاهده نمود . 14 - نقوش مختلف ابزارهاى جنگى كه بيشترين آنها شمشير ، خنجر ، كارد ، تفنگ و تيروكمان هستند . اين نقوش دلالت بر آن دارند كه متوفى يا شكارچى و يا رزمنده و جنگاور بوده است . براى نوعى قياس در اين مورد مىتوان اظهار داشت كه در عصر آهن و هزارههاى قبل از ميلاد ، ايرانيان وسايل و ابزارهاى جنگ و شكار را با مرده دفن مىكردند ولى بعدها با آمدن اعراب مسلمان به ايران و تغيير شيوه احكام دفن ميت ، از آن تاريخ تصاوير همان ابزارها را بر سنگ مزارها حك مىنمودند . 15 - قيچى و آئينه كه مىتوانست نشانه شغل ( آرايشگر ) يا جنس ( زن ) متوفى باشد . بطور كلى علائم و نشانههاى ذكرشده در اين دو شماره آخر ( 14 و 15 ) را مىتوان در سنگهاى گورستانهاى هر سه منطقه گرگان يعنى كوهستانى ، كوهپايهاى ، و دشتى ( غير از تركمنصحرا ) ديد ولى وجه غالب وجود اين نقوش مخصوصا ابزارهاى جنگى بيشتر بر روى سنگ مزارهاى كوهستانى قابل مشاهده هستند . 16 - نقوش با بيشتر فيگورهاى انسانى و حيوانى را هم بندرت و به صورت بسيار مبتدى مىتوان در تعدادى از سنگ مزارهاى منطقه گرگان ديد . البته اين نقوش بيشتر در گورستانهاى جنوب و جنوب غربى ايران ( بطور كلى نيمهغربى ) مثل فارس ، چهارمحال و بختيارى ، لرستان ، آذربايجان و . . . ديده مىشوند . و دليلش هم وجود زندگى عشاير و دامدارى و نيز اهميت نقش جنگهاى قبيلهاى و جنگاوران شجاع آنها بوده است . تصاوير انسان ، حيوان ( مخصوصا شير و سپس بز ، قوچ و اسب ) و آلات جنگى بارزترين نقوش اين نقاط هستند . در منطقه گرگان مخصوصا در ناحيه تركمنصحرا ( دشت گرگان ) فقط نقش كله قوچ را آن هم بهخاطر آيين اعتقادى و نيز زندگى عشايرى و دامدارى گذشته تراكمه مىتوان يافت . هر سنگ مزار ناحيه گرگان تاريخى غير از علائم ، طرحها و نقوش يادشده ، داراى سه قسمت مجزا ولى در حين حال تشكيلدهنده يك نماى كلى هستند : 1 - سرلوحه كه معمولا در يك كادر محرابىشكل يا مثلثى قرار گرفتهاند و شامل بسم الله